Bronnenlijst

Literatuur

    1. Brinksma, H.; Tol, A. van; Bonebakker, M; e.a., Jellema Hogere Bouwkunde deel 4b: Omhulling – Gevel, ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, 2005
    2. Brinksma, H.; Tol, A. van; Bonebakker, M; e.a., Jellema Hogere Bouwkunde deel 4c: Omhulling – Openingen, ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, 2005
    3. Brinksma, H.; Tol, A. van; Bonebakker, M; e.a., Jellema Hogere Bouwkunde deel 8: Bouwmethoden woningbouw, ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, 2005
    4. Bone, A.H.L.G; Kemps. T.N.W.G.; Peters, A.W.; e.a., Bouwkunde tabellenboek, tenHagen&Stam bv, Den Haag, 2003
    5. Bourg, D.; Erkman, S., Perspectives on industrial ecology, Greenleaf publishing, 2003
    6. Braungart, M. en McDonough, W., Cradle to cradle: afval = voedsel, Search knowledge, Heeswijk, 2007
    7. Bus, B.; Mulderij, a.; Tulp, D., Strobalenbouw in Nederland, Technische Universiteit Eindhoven, Eindhoven, 2005
      Bekijk online
    8. Classen, M; Carduf, M, LCA for Window Framing System Made of Accoya, EMPA, Dübendorf, 2007
    9. DGMR Bouw B.V., Referentiewoningen nieuwbouw, SenterNovem, December 2006
    10. DLR, Trans-Mediterranean Interconnection for Concentrating Solar Power, Stutgart, 2006
    11. Egmond – de Wilde de Ligny, dr. ir. E.L.C. van, Technology Mapping for Technology Management, Delft University Press, Delft, 1999
    12. Guineé, dr. ir. J.B. e.a., Levenscyclusanalyse: de ISO-normen uitgewerkt in een praktijkgerichte Handleiding, VROM, CML Universiteit Leiden, Leiden
    13. Harmelen, drs. A.K. van, e.a., Toxiciteit heeft z’n prijs, Schaduwprijzen voor (eco-)toxiciteit en uitputting van abiotische grondstoffen binnen DuboCalc, TNO-MEP (in opdracht va Rijkswaterstaat), Apeldoorn, 2004
      Download als PDF
    14. Hendriks, prof. ir N., Gevels in het groen; Aanwijzingen voor het ontwerpen van groene gevels, Stichting Bouw Research, Rotterdam, 2008
    15. Hendriks, Prof. Dr. Ir. Ch.F, Bijen Prof. Dr J.M.J.M., Felix Mw.ir. F., Duurzame bouwmaterialen, Aeneas, Best 1999
    16. Hendriks, Prof. Dr. Ir. Ch.F, Nijkerk, Mr. A.A., Koppen, Ir. A.E. van, The Building Cycle, Aeneas, Best, 2000
    17. Hoogers, J. e.a., Bouwen met tijd, SEV, Rotterdam, September 2004
    18. Klunder, G., Hoe milieuvriendelijke is duurzaam bouwen?, DUP Science, Delft, 2002
    19. Klunder, G., Sustainable solutions for Dutch housing, DUP Science, Delft, 2005
    20. Kula, D., Ternaux, E., Hirsinger, Q., Materiology, Frame Publishers, Amsterdam, 2009
    21. Lambert, dr.ir. A.J.D., Industrial Metabolism: roots and basic principles, 2007
    22. Leupen, B., Heijne, R., Zwol, J. van, Timebased architecture, 010 Publishers, Rotterdam 2005
    23. McDonough, W., The Hannover principles, design for sustainability, William McDonough Architects, Charlottesville, 1992
      Download als PDF
    24. Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie, NIBE’s basiswerk milieuclassificaties bouwproducten: dé leidraad bij het realiseren van duurzame en gezonde woning- en utiliteitsbouw; Dl. 1, Draagconstructies, NIBE Research, 2006
    25. Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie, NIBE’s basiswerk milieuclassificaties bouwproducten: dé leidraad bij het realiseren van duurzame en gezonde woning- en utiliteitsbouw; Dl. 2, Gevels en daken, NIBE Research, 2006
    26. Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie, NIBE’s basiswerk milieuclassificaties bouwproducten: dé leidraad bij het realiseren van duurzame en gezonde woning- en utiliteitsbouw; Dl. 3, Afwerkingen, NIBE Research, 2006
    27. Post, prof. ir. J., Klomp, H., Levensduur is gebruiksduur; een gebouw als prototype van een nieuw milieuconcept, SEV, Rotterdam, 1999
    28. Tsang, P., Brun, B. Freund, and J. X. Tang, Adhesion of single bacterial cells in the micronewton range, PNAS, 2006, 103: 5764-68
      Bekijk samenvatting
    29. Thorpe, A., The designers atlas of sustainability; Charting the Conceptual Landscape through Economy, Ecology, and Culture, Island Press, 2007
    30. Yeang, K., Ecodesign: a manual for Ecological Design, Wiley Academy, 2006
    31. Zeiler, prof. ir. W., Dictaat 7421 voor 7Y400 Design Methodology, TU/e, 2005

    Artikelen en publicaties

    1. Associated Press, Bacteria Form Strongest Glue Ever, Wired magazine, Bloomington, april 2006
      Link
    2. Balser, M., Fromm, T., Solarstromm aus der Wüste, Lasst die Sonne rein, 16 juni 2009, Süddeutche Zeitung
    3. Bedrijfschap Afbouw, Anhydriet gietdekvloerenfolder: De vloer ligt als gegoten, juli 2008
      Link
    4. Buro Robing Design b.v., TIB20-technisch informatie blad, Enschede, 2007
    5. Cohen, D., Earths natural weath: an audit, New Scientis magazine nummer 2605, 23 mei 2007, pagina 34-41
    6. Isover, Zorg voor het milieu, Isover Saint-Gobain Benelux, Ettenleur, 30 november 2006
    7. Kegel, E, The Plato technology, a novel wood upgrading technology, Plato International BV, 2006
    8. Keuning, W., Cradle to Cradle is een prachtconcept, nu nog uitvinden hoe het werkt, Volkskrant, 26 april 2008, p. 5
    9. Martens, prof. dr. P. en Amelung, dr. B., Cradle to Cradle: van hype naar hype?, Tegenlicht, 27 november 2007
    10. Martens, prof. dr. P. en Amelung, dr. B., Cradle to Cradle is ondoordachte hype (opinie), Trouw: de Verdieping, 07 december 2007
    11. Petrie, E., Biodegradable Polymers in Adhesive Systems, Adhesives & Sealants Industry magazine, 1 juni, 2007
    12. Polyurethane Recycle and Recovery Council, Polyurethane Recycling – Advanced Topics
      Link
    13. Sprangers, C., Cradle to Cradle: Iets heel anders dan recycling; wereld zonder afval, Intermediar, 28 februari 2008
    14. Versele, Arch. A, Adobes, VIBE en KaHo Sint-Lieven, 12 oktober 2004
    15. Versele, Arch. A, Moderne leembouwtechnieken, VIBE en KaHo Sint-Lieven, 24 november 2004

    Websites

    1. Accoya wood:www.accoya.info
    2. Afvalwijzer:www.afvalscheidingswijzer.nl
    3. Agrodome: www.agrodome.nl
    4. Anda kunststeen BV: www.anda-kunststeen.nl
    5. Bouwbesluit online:www.bouwbesluitonline.nl
    6. Center for Desease Control: Internation Chemical Safety Cards:www.cdc.gov
      Deeplink
    7. China Suppliers: www.made-in-china.com
      Deeplink
    8. Construction van de Walle:www.vdwalle.com
      Deeplink
    9. CSP today: www.csptoday.com
    10. Daas Bakstenen:www.daasbakstenen.nl
      Deeplink
    11. Dakland:www.dakland.be
      Deeplink
    12. DGMR: www.dgmr.nl
      Deeplink
    13. DSM – Arnitel :www.dsm.com/le/nl_NL/arnitel/html/home_arnitel.htm
    14. Desertec:www.desertec.org
    15. EcoDesign:www.ecodesign.be
      Deeplink
    16. Earth Recovery Open Platform:www.earthrecoveryopenplatform.nl
      Deeplink
    17. European Bioplastics:www.european-bioplastics.org
      Deeplink
    18. ERA – EPDM Roofing Association:www.epdmroofs.org
    19. Facts on Foam:www.factsonfoam.com.au
    20. Greenfacts: www.greenfacts.org
    21. Greenpeace:www.greenpeace.org
      Deeplink
    22. Groene Grondstoffen: www.groenegrondstoffen.nl
    23. GPR Gebouw 4.0: www.gprgebouw.nl/start
    24. Industrial Ecology MSc Program: www.industrialecology.nl
    25. Institut für Technische Aerodynamik: www.dlr.de
    26. iObserve Cradle to Cradle blog: iobserve.wordpress.com
    27. Isover:www.isover.nl
      Deeplink
    28. Jetson Green: www.jetsongreen.com
    29. Knauf:www.knaufinsulation.nl
      Deeplink
    30. Kurkland Lommel:www.kurklandlommel.be
    31. Material Connexxion:www.materialconnexion.com
    32. MilieuCentraal:www.milieucentraal.nl
    33. Monitor Nieuwe Woningen:www.monitornieuwewoningen.nl
    34. McDonough Braungart Design Chemistry:www.mdbc.com
    35. Nature Plus:www.natureplus.org
    36. Natuurinformatie:www.natuurinformatie.nl
      Deeplink
    37. NewScientist: www.newscientist.com
      Deeplink
    38. Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie: www.nibe.org en www.nibe.info
    39. Oskam:www.oskam-vf.com
    40. Pavatex:www.pavatex.nl
    41. Plato International BV: www.platowood.nl
    42. PolySteel: www.polysteel.com
    43. Practicalaction: www.practicalaction.com
      Deeplink
    44. RECEPS: www.receps.nl
    45. Recovinyl:www.recovinyl.com
    46. Renkens Autorecycling:www.renkensautorecycling.nl
    47. Rockwool:www.rockwool.nl
    48. Rijksuniversiteit Groningen:www.rug.nl
      Deeplink
    49. Science in-the-box:www.scienceinthebox.com
    50. SenterNovem:www.senternovem.nl
      Deeplink 1
      Deeplink 2
    51. Sentria: greenworld.centria.com
    52. SerraStone:www.serrastone.net
    53. Sita:www.sita.nl
    54. Stichting Bouw Research:www.sbr.nl en www.sbr-info.nl
    55. Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting:www.sev.nl
      Deeplink
    56. Stuurgroep PVC:www.pvcinfo.nl
      Deeplink
    57. Thoma Holz GmbH:www.holz100.com
    58. Total primary energy supply: Land area requirements: www.ez2c.de
      Deeplink
    59. Trans mediterranean Renewable Energy Corporation:www.trec-uk.org.uk
    60. Treehugger:www.treehugger.com
      Deeplink
    61. Trespa:www.trespa.com
      Deeplink
    62. Verkeer en waterstaat: www.verkeerenwaterstaat.nl
    63. Vinyl 2010:www.vinyl2010.org
    64. Wikipedia: nl.wikipedia.org
      Deeplink 1
      Deeplink 2
    65. Woonhelp: woonhelp.com en ekbouwadvies.nl
      Deeplink 1
      Deeplink 2
    66. Xella Fermacell:www.xella.nl
      Deeplink

    Hoofdonderzoeksplan

    Doelstelling

    Van het onderzoek

    Uitwerkingen aandragen voor een bouwdeel met relatief minder kansen voor de toepassing van het Cradle to Cradle concept op de nieuwbouw van Nederlandse eengezinswoningen.

    In het onderzoek

    Het verkennen van de mogelijkheden voor de toepassing van het Cradle to Cradle concept op de nieuwbouw van Nederlandse eengezinswoningen.

    Onderzoeksvragen

    Hoofdvraag

    In welke mate kan een geselecteerd bouwdeel van een referentie eengezinswoning zo worden ontworpen dat het voldoet aan de Cradle to Cradle criteria?

    Deelvragen

    1. Wat is het Cradle to Cradle concept?
    2. Welke bouwdelen hebben relatief minder mogelijkheden voor toepassing van het Cradle to Cradle concept op de Nederlandse eengezinswoningen nieuwbouw?
    3. In hoeverre kan het in deelvraag 2 geselecteerde bouwdeel toch worden uitgewerkt volgens het Cradle to Cradle concept?

    Operationalisering onderzoeksvragen

    1. Wat is het Cradle to Cradle concept?
      1. Welke principes en doelen behoren tot het Cradle to Cradle concept?
      2. In hoeverre zijn deze doelen en principes wetenschappelijk onderbouwd?
      3. Wat zijn de ontwerpcriteria van het Cradle to Cradle concept?
    2. Welke bouwdelen hebben relatief minder mogelijkheden voor toepassing van het Cradle to Cradle concept op de Nederlandse eengezinswoningen nieuwbouw?
      1. Hoe kunnen materialen aan de in 1.3 opgestelde criteria worden getoetst?
      2. Uit welke bouwdelen is een Nederlandse referentie woning opgebouwd?
      3. Welke materialen en producten worden er standaard gebruikt om die bouwdelen uit te voeren?
      4. Voldoen deze materialen en producten aan de in 1c gedefinieerde Cradle to Cradle criteria?
      5. Wat zijn de bouwdelen waar toepassing van de Cradle to Cradle ontwerpcriteria relatief minder mogelijkheden heeft?
      6. Welk bouwdeel uit 2.5 zal worden uitgewerkt in deelvraag 3?
    3. In hoeverre kan het in deelvraag 2 genoemde bouwdeel toch worden uitgewerkt volgens het Cradle to Cradle concept?
      1. In hoeverre voldoen de huidige bouwmaterialen aan de Cradle to Cradle criteria?
      2. Met welke materialen, die bij 3.1 het beste aan de Cradle to Cradle criteria bleken te voldoen, is het geselecteerde bouwdeel uit 2.6 uit te voeren?
      3. In hoeverre is de uitvoering uit 3.2 een verbetering ten opzichte van de referentie?

    Onderzoeksmethode

    Om onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden is er een exploratief documentenonderzoek gedaan waarbij literatuur en casussen zijn geanalyseerd.

    Uit literatuur en casussen is de algemene materialisatie gedestilleerd waarvan, met behulp van een voor dit onderzoek ontwikkeld instrument, het voldoen aan de Cradle to Cradle criteria is berekend.

    Hierna is overgegaan op het uitwerken volgens de Cradle to Cradle criteria van een bouwdeel waarvan vervolgens met het toetsingsinstrument is gemeten in hoeverre het een verbetering is.

    Onderzoeksdiagram

    Samenvatting vooronderzoek

    De kern van het Cradle to Cradle concept is het sluiten van de materiaalkringlopen in de biosfeer en de technosfeer. Daarnaast is het volgens het Cradle to Cradle concept van belang om bio- en sociologische diversiteit te behouden en mogen de gebruikte materialen geen schadelijke gevolgen hebben voor mens en milieu.

    We moeten van een eco-efficiënte benadering, het verminderen van de ecologische voetafdruk, overgaan naar een eco-effectieve, het ontwerpen met de goede dingen zodat de voetafdruk voedend wordt. Afval wordt voedsel.

    Respect voor diversiteit op sociologisch en biologisch vlak is belangrijk voor de veerkracht van ecosystemen en onze maatschappij. Lokale gebruiken en welzijn moeten worden gerespecteerd om de diversiteit te bevorderen.

    Er is volgens het concept energie in overvloed, aangeleverd door de zon. Het is dus relatief gemakkelijk om onze gebouwen zo te ontwerpen dat ze meer energie produceren dan gebruiken.

    De bestaande concepten vertonen zowel verschillen als overeenkomsten met het Cradle to Cradle concept. Aan de ene kant is het Cradle to Cradle concept gebaseerd op dezelfde doelen en principes wat vooral bij Industriële Ecologie en Eco-Design naar voren komt. Aan de andere kant is het transformeren van onze negatieve invloed naar een positieve in plaats van onze invloed te beperken een duidelijk verschil met de meeste gangbare duurzame concepten.

    Er is nog niet veel wetenschappelijk onderzoek verricht naar de toepassing van het Cradle to Cradle concept. Wel is er wetenschappelijk informatie beschikbaar die is ontstaan uit onderzoeken naar de huidige duurzame concepten en is men bezig om materialen te toetsen aan de Cradle to Cradle criteria.

    Het concept laat een aantal punten onaangeroerd die in mijn beleving zeker relevant zijn. Zo wordt de regeneratie van de biologisch afbreekbare materialen niet meegenomen en is er onvoldoende inzicht in de gevolgen van het sluiten van de materiaalkringlopen. Het is maar de vraag of er voldoende ruimte en infrastructuur beschikbaar is voor de compostering of recycling van materialen.

    Energie is inderdaad geen probleem. Meerdere bronnen geven aan dat het mogelijk is om met alleen zonne-energie in onze huidige en toekomstige energiebehoefte te voorzien. Op het gebied van water worden zelfs al vele oplossingen toegepast, dus dit zal ook niet voor grote problemen zorgen.

    Voor de uitputting van de voorraden van de aarde is nog geen goede oplossing. Het opzetten van oneindige materiaalkringlopen, volgens het Cradle to Cradle concept, is een mogelijke oplossing. Hier zal ik mij in mijn onderzoek dan ook op richten.

    Om gericht naar oplossingen op zoek te gaan, zullen eerst de probleemgebieden in kaart gebracht moeten worden. Als de materialisatie van Nederlandse woningen worden getoetst aan de Cradle to Cradle ontwerpcriteria, dan wordt duidelijke welke probleemgebieden zullen ontstaan bij de toepassing van het Cradle to Cradle concept op de Nederlandse woningbouw.